Do you go for the solo-smart, or is it better to join forces?

Sustainable Development Goal(s): Good jobs

Workshop Cooperatieven - Youth4Coop

Op 23 maart organiseerde Youth4Coop een workshop over cooperatieven voor Generation T. Deze workshop vond plaats in de kantoren van De Landgenoten, een voorbeeld van een succesvolle cooperatieve in België. Hieronder vindt u een kort verslag met enkele onderwerpen die terugkwamen tijdens de workshop.

Introductie Coopkracht en Youth4coop

Coopkracht: onafhankelijke apex organisaties voor Vlaamse coöperatieven die de ICA principes respecteren.

  • Missie: Ondersteunen, versterken en accelereren coöperatief ondernemerschap in Vlaanderen
  • Doelen:
  1. Ontwikkelen en delen van kennis. Er zijn 25.000 coöperatieven in Vlaanderen, maar die moeten veel meer info uitwisselen
  2. Coöperatieven representeren op policy niveau
  3. Coöperatief ondernemen aanleren
  • Ze hebben ongeveer 1700 leden
  • Activiteiten:
    • CSR scan voor cooperatieven
    • Workshops en network momenten
    • Representatie van cooperatieven
    • Papers bedsicussiëren
    • ICA kompas uitrollen. Deze tool helpt mensen om te toetsen in welke mate ze ondernemen volgens de ICA principes
    • Ze zijn een 2de tool aan het ontwikkelen om ook duurzaamheid te beoordelen (naast ICA kompas)
    • Ook actief bij cooperatiefVlaanderen.be
    • Ondersteuner/oprichter Youth4Coop

Introductie coöperatief ondernemen

Beginnen doen we met een inleidend filmpje over coöperatieven.

Definitie ICA (1995):

Een coöperatie is een vereniging van natuurlijke en/of rechtspersonen die tot doel heeft om de gemeenschappelijke behoeften van de leden te bevredigen. Een coöperatie voert een (economische) activiteit uit, maar in tegenstelling tot een kapitaalsvennootschap wordt die niet gebruikt voor persoonlijke verrijking, wel om doelstellingen op sociaal, maatschappelijke en/of ecologisch vlak te realiseren.

 

Triple relatie van vennoot met coöperatie:

  • Transactie relatie (user benefit, benefit for users)
  • Owner (investment-) relationship (user owned, property of owners)
  • Participatie Relatie (user control, control by users)

Deze drievoudige relatie is zeer belangrijk. Dit kan leiden tot een andere insteek. Bvb. Ecopower en Passwerk hebben maatschappelijke behoefte in te vullen, andere cooperatieven  een gemeenschappelijke behoefte, Bvb. milcobel. Een coöperatie biedt de interessante dubbele relatie tussen eigenaar en gebruiker, daarom is er een evenwicht tussen winstmaximalisatie en user benefit.

 

Er bestaan 4 “standaard” types van coöperatieven:

  • Werkers coöperatie. Vb Choco
  • Ondernemings coöperatie, voornamelijk producten coöperatie. Vb Milcobel
  • Consumenten/burger coöperatie vb Ecopower
  • Multi-stakeholder coöperatie vb Passwerk (degelijke begeleiding voor mensen met autisme verzorgen) vb CORE (multiple stakeholders die samen aan technische projecten rond energiebesparing werken)

 

Waarom is niet elk bedrijf een coöperatie? Het is toch een heel flexibele, handige ondernemingsvorm?

  • Bedrijven kennen de coöperatieve ondernemingsvorm amper, en nog andere verkiezen de geslotenheid van de BVBA. Wet gaat veranderen: bvba zal flexibiliseren, het zal gemakkelijker worden om vennoten binnen en buiten te brengen. Ook heb je nu al BVBA’s die al coöperatief ondernemen, en visa versa.  CVBA-so zal misschien wegvallen.  

 

De ICA principes. Wat zijn ze? Waarvoor zijn ze? Om te zien hoe coöperatief je bezig bent in organisatie.  

  1. vrijwillige toetreding,
  2. democratische besluitvorming,
  3. economische betrokkenheid,
  4. onafhankelijkheid,
  5. permanente leden- en volwassenenvorming,
  6. onderlinge samenwerking,
  7. verantwoordelijkheid tegenover de gemeenschap.

 

Verdere vragen / opmerkingen:

  • Open lidmaatschap betekent niet: iedereen mag toetreden. Er moet een reden zijn. Er moet goed nagedacht worden over wie mag toetreden en hoe (snel) iemand eruit kan gaan. Voor de economische participatie leden moet goed nagedacht worden over de transactie, over de nominale waarde, en of een lid wel vennoot MOET worden (Dit hoeft niet bij Tapazz).
  • Meer over coöperatieve besluitvorming: Milcobel (4000 leden) doet dit trapsgewijs, met eerst lokale raden. Maar hoe kan kerngedachte bewaard worden, indien meer dan de helft van de vennoten de kerngedachte wil wegstemmen?  Bvb. als in Ecopower 51% stemt dat er in kernenergie moet geïnvesteerd worden?
    • Als de coöperatie zijn leden goed betrekt en informeert, zou deze angst niet nodig hoeven te zijn. Het is van groot belang dat er regelmatig contact plaatsvindt met de vennoten, om te zien of coöperatie nog steeds doet waar de behoefte was. Let wel: niet elke coöperatie handelt rond de ICA principes vb corrupte coöperaties, of bedrijven die de cvba enkel als vehikel gebruiken om gemakkelijk te ondernemen. Er zijn bvb heel wat advocatenbureaus een cvba.

 

Voordelen voor alle coöperaties 

  • Samen ondernemen
  • Geen nadelen van een beursgenoteerd bedrijf
  • Lokale verankering

 

Specifieke voordelen 

  • Verlaging van kosten
  • Versterking van de onderhandelingsmacht
  • Betere of meer eenvoudige toegang tot de markt
  • Opvullen van een marktvacuüm
  • Markttransparantie creëren

Ontdek hier meer.

Voorbeeldcase: De landgenoten

Inleiding

De Landgenoten is een coöperatieve die landbouwgrond beschikbaar wil stellen voor bioboeren. Elke week verdwijnen er vijfentwintig boerderijen in Vlaanderen, gelijk staat aan landbouwgrond ter grootte van honderdvijfenveertig voetbalvelden. Elk jaar gaan er tweeduizend jobs verloren in de landbouwsector in België en in Europa is een derde van de boeren ouder dan vijfenzestig jaar. Deze harde cijfers hebben als voornaamste oorzaak boeren die te hard moeten werken voor te weinig geld. Een hectare landbouwgrond kost bijvoorbeeld in Vlaanderen tussen de €30.000 en de €100.000, wat echt onhoudbaar duur is. Hier komt nog bij dat er bij steun voor de landbouw telkens wordt gekozen voor geïndustrialiseerde landbouw op grote schaal.

Is dit onomkeerbaar? Nee, het kan anders, een echte smart city gaat voor duurzame landbouw. In de bodems, die wij helemaal aan het uitputten zijn, zit op zijn vruchtbaarste punt ongeveer een vierde van alle leven. Ook kan deze veel meer water absorberen én capteert meer CO2. Hiernaar kan men werken door middel van biologishe landbouw, agro-ecologie,… De stadmens wil ook terug meer contact met waar zijn eten vandaan komt, wat je ziet in de opkomst van Cummunity Supported Agriculture (CSA). Hierbij kan je als aandeelhouder van een boerderij zelf je groentjes gaan oogsten. Toegankelijkheid tot landbouwgrond vormt een probleem om deze zaken op grotere schaal toe te passen. Dit is waar de Landgenoten inspringen. Ze bestaan uit een brede coalitie van middenveldorganisaties waarin burgers en boeren samen investeren in landbouwgrond die bestemd is voor biolandbouw. Als coöperatie willen ze bioboeren zekerheid van landbouwgrond kunnen geven om hun levenswerk –het herstellen van de bodemvruchtbaarheid- te verzekeren. Tot nu toe hebben ze met 550 aandeelhouders een kapitaal van €566.000 opgebouwd, waarmee ze in maart van dit jaar hun eerste aankoop hebben gedaan. Tot nu toe hebben de Landgenoten vooral boeren geholpen om een grond te zoeken, maar onlangs hebben ze advies gegeven aan de gemeente Wommelgem, die ook een CSA wil starten. Er is nog veel werk, maar ze duiken vol enthousiasme de toekomst in!

Q&A de Landgenoten

  • Landbouwgrond is heel duur geworden door speculatie en bestemming: verhuurders van grond verhuren hun grond liever aan een aardenfokker of voor een golfterrein ipv aan een boer wegens moeilijke pachtovereenkomst.
  • De Landgenoten hebben toegewezen en niet toegewezen aandelen. Je kan als binnenkomende vennoot vb kiezen in welk project je investeert (toegewezen). De niet toegewezen kunnen de Landgenoten zelf investeren.
  • De Landgenoten hebben nog geen ervaring met testamentwerking, wel met schenkers.
  • Economische participatie: zowel directe als indirecte diensten. Boeren krijgen uiteraard directe dienst. Naar burgers toe is er geen directe dienst. Indirecte dienst is: er is lokaal bio bedrijf, betere biodiversiteit,… Ze proberen af en toe nog ander soort kleine dienst te leveren: vb peter/meter systeem voor de boomgaard (bij aankoop aandeel wordt je meter/peter van een boom).
  • Op dit moment zijn ze nog heel afhankelijk. Maar ze ontwikkelen traag een verdienmodel. Nu voorzien ze dat als ze 100 hectaren grond bezitten of beheren via erfpachten  ze autonoom kunnen werken. Nu hebben ze er 8,5 hectaren. Grootste probleem is grond vinden in de buurt van een boer die er een bio bedrijf op wil beginnen. Eens die match gevonden is, is het gemakkelijker om kapitaal binnen te halen.

 

Afsluitende vragen en opmerkingen over Cooperatieven

Hoe staat het met internationale juridische omstandigheden als iemand van vb Frankrijk vennoot is van een Belgische coöperatie?

  • Dit is perfect mogelijk, er bestaat ook een soort “Europese” coöperatie.

 

Het werken met vrijwilligers:

  • Bij landgenoten zijn die verzekerd in de coöperatie. Het is wel een moeilijk punt. Cvba so is op zich daarvoor opgericht. Maar dat is niet wettelijk verankerd. Er kan ook naast een coöperatie een VZW of stichting opgericht worden, om met dit vehikel dan aan vrijwilligerswerking te doen. Een vennoot kan op zich wel iets onbezoldigd doen voor de coöperatie.

 

2 belangrijke data:

Verdere vragen kunnen gesteld worden aan Ines Rothmann van Coopkracht en Youth4Coop, aan Atje van De Landgenoten, of aan de auteur van dit verslag, Yolan Gielen, Generation T, die al veel cooperatieve kilometers op de teller heeft staan (o.a. met CORE).